17 oktober 2025

Wat gebeurt er in je hersenen als je muziek luistert?

Als je een introverte of hoogsensitieve persoonlijkheid hebt, leef je waarschijnlijk met een rijk innerlijk gevoelsleven. Grote kans dat muziek daar een belangrijke rol in speelt — of je nu graag luistert of zelf muziek maakt. Muziek heeft een bijzonder positief effect op je hersenen en mentale gezondheid.

Wereld Mental Health Day: muziek en mentale gezondheid

Elk jaar op 10 oktober is het de Internationale Dag van de Mentale Gezondheid. Op deze dag wordt wereldwijd aandacht gevraagd voor mentale gezondheid, met als doel meer bewustwording en educatie.

Ter gelegenheid daarvan deel ik deze maand een inspirerend filmpje van neuropsycholoog Erik Scherder, gedeeld door de Universiteit van Nederland.

In dit filmpje (ongeveer 17 minuten) vertelt Scherder op zijn enthousiaste en toegankelijke manier wat er in je hersenen gebeurt als je naar muziek luistert of zelf muziek maakt. Heb je even geen tijd om het hele filmpje te kijken? Lees dan hieronder een korte samenvatting.

Hoe muziek je hersenen activeert

Wanneer je muziek hoort, wil je vaak vanzelf meebewegen. Dat komt doordat het hersengebied dat actief wordt bij het luisteren naar muziek, vlak naast het motorische gebied ligt. Ook de emotie van muziek voel je soms letterlijk in je lichaam — denk aan kippenvel of een rilling.

Die fysieke reactie ontstaat in het centrale zenuwstelsel, vooral in de frontale hersengebieden. Die gebieden communiceren voortdurend met andere delen van de hersenen. Hoe groter de afstand tussen die gebieden, hoe complexer de hersenfunctie.

Beweging, emotie en muziekervaring

Muziek maken is een prachtig voorbeeld van een complete hersentraining. Tijdens het spelen van een instrument gebruik je drie hersensystemen tegelijk:

• Motorisch: je handen en vingers bewegen.
• Visueel: je leest de noten.
• Auditief: je luistert naar de klanken.

Je brein wordt dus op meerdere fronten geactiveerd — een echte work-out voor je hersenen en mentale veerkracht.

Onderzoek: muziek en hersenontwikkeling bij kinderen

Uit onderzoek blijkt dat bij kinderen die een instrument leren spelen, de verbindingsbalk tussen de twee hersenhelften (het corpus callosum) in volume toeneemt. Hierdoor kunnen beide hersenhelften beter met elkaar communiceren. Dat is belangrijk, want elke helft heeft zijn eigen functies:

• De rechterhersenhelft is meer gericht op emotie.
• De linkerhersenhelft stuurt gedrag en actie aan.

Bij kinderen met autisme, waar emotie en gedrag vaak minder goed samenwerken, kan muziek maken een positief effect hebben op de hersenontwikkeling. Studies tonen aan dat verbindingen tussen voorste (frontale) en achterste hersengebieden sterker worden. Deze lange baansystemen zijn heel belangrijk voor ontwikkeling van sociale cognitie, zoals empathie en inlevingsvermogen.

Piano spelen, taal en sociale cognitie

Een ander onderzoek deelde kinderen in drie leeftijdsgroepen in:

• tot 11 jaar,
• van 11 tot 17 jaar,
• en vanaf 17 jaar.

Bij kinderen tot 11 jaar die piano leerden spelen, nam het volume toe van de verbindingsbalk én van het onderste frontale gebied (net boven de ogen, waar ook persoonlijkheid en gedrag worden gevormd). Bij de groep van 11 tot 17 jaar zag men hetzelfde effect.

Bij de oudste groep, vanaf 17 jaar, werd een groei gezien in de verbinding tussen het gebied van Wernicke (taalbegrip) en het gebied van Broca (taalproductie). Muziek maken kan dus zelfs bijdragen aan herstel van taal- en spraakfuncties, bijvoorbeeld na een herseninfarct of bij autisme. Soms neemt de rechterhersenhelft zelfs de taalfunctie over van de linkerhelft. Dat verklaart waarom mensen die moeite hebben met spreken, zich soms wél kunnen uiten door te zingen — de rechterhersenhelft is namelijk bijzonder gevoelig voor muziek.

Wat gebeurt er als je ouder wordt?

Veel mensen denken dat alles in je brein achteruitgaat met de jaren. Maar dat klopt niet helemaal. Hoewel sommige functies trager worden, bouwen onze hersenen nieuwe verbindingen op.

Zo ontstaat er naarmate we ouder worden een sterkere verbinding tussen de frontale lob (betrokken bij o.a. controle en redeneren) en de amygdala (het emotiecentrum). De frontale lob remt als het ware de amygdala af, waardoor negatieve emoties minder heftig worden. Dankzij deze ontwikkeling krijgen negatieve ervaringen minder impact.

Met andere woorden: naarmate je ouder wordt, word je vaak vanzelf positiever. Je brein helpt je daarbij. Het leven wordt er dus, letterlijk, steeds leuker op !

Muziek voor introverte en hoogsensitieve mensen

Voor veel introverte of hoogsensitieve mensen is muziek een fijne manier om even op te laden. Het helpt je ontspannen, je gevoelens te verwerken en bij jezelf te komen. Muziek doet niet alleen iets met je stemming, maar versterkt ook je hersenfuncties en mentale veerkracht.

Of je nu luistert, zingt of een instrument bespeelt — muziek is een eenvoudige, natuurlijke manier om goed voor jezelf te zorgen en je hersenen actief te houden.

Deel dit artikel